Υπερτουρισμός είναι εκείνη η μεγέθυνση ενός τουριστικού προορισμού η οποία δεν του επιτρέπει να λειτουργεί ισόρροπα και να μπορεί να προσφέρει στον επισκέπτη ικανοποιητική εμπειρία. Είναι η κατάσταση στην οποία δεν είναι πλέον ικανοποιημένος ούτε ο επισκέπτης ούτε ο κάτοικος.
Εκτός από την υπέρβαση των αντοχών των υποδομών, ο υπερτουρισμός συνδέεται με υπερπροσφορά τουριστικών καταλυμάτων και τουριστικών εγκαταστάσεων, επομένως υπερβολική δόμηση, αλλοίωση και εξάντληση των φυσικών πόρων, κυκλοφοριακή κίνηση και συνωστισμό, περιβαλλοντική ρύπανση και εντέλει μειωμένη ικανοποίηση τουριστών και σταδιακή μείωση ζήτησης και εγκατάλειψη του προορισμού.
Η συζήτηση για τα όρια του τουρισμού στην Ελλάδα επανέρχεται διαρκώς στο προσκήνιο, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Σαντορίνη στην οποία τα φαινόμενα υπερτουρισμού γίνονται ολοένα και πιο εμφανή, από τον τεράστιο αριθμό επισκεπτών έως την υπερδόμηση και την άναρχη οικιστική επέκταση.
Σύμφωνα με μια μελέτη του Πανεπιστημίου Αιγαίου η η πυκνότητα δόμησης στο νησί προσεγγίζει εκείνη της Αττικής, γεγονός ενδεικτικό της έντασης της ανάπτυξης.
Ένα δεύτερο πρόβλημα είναι η πίεση που ασκείται από τον μαζικό τουρισμό και ιδιαίτερα από τα κρουαζιερόπλοια, τα οποία αποβιβάζουν στα νησιά χιλιάδες επισκέπτες μέσα σε λίγες ώρες.
Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία - κάποιες ώρες της ημέρας - έντονων πιέσεων, με επιπτώσεις τόσο στην εμπειρία των επισκεπτών όσο και στην καθημερινότητα των κατοίκων.
Συχνά διατυπώνεται η άποψη ότι το πρόβλημα έγκειται κυρίως στην έλλειψη υποδομών. Αυτό ισχύει σε έναν βαθμό. Η πραγματικότητα είναι ότι τα νησιά έχουν συγκεκριμένα όρια ανάπτυξης.
Η ανεξέλεγκτη επέκταση υποδομών δεν αποτελεί λύση, καθώς αλλοιώνει τον χαρακτήρα τους.
Ο επισκέπτης που επιλέγει ένα ελληνικό νησί δεν αναζητά εκτεταμένες υποδομές, αλλά αυθεντικότητα, τοπίο και ποιότητα εμπειρίας.
Η υπερβολική ανάπτυξη δεν επηρεάζει μόνο τη λειτουργία του προορισμού, αλλά και τη βιωσιμότητά του.
Η έλλειψη νερού, η διαχείριση απορριμμάτων και αποβλήτων και η ενεργειακή επιβάρυνση υποβαθμίζουν την ποιότητα του τουριστικού προϊόντος.
Η αρχική - συχνά υψηλού επιπέδου - ζήτηση αρχίζει να φθίνει και να αντικαθίσταται από χαμηλότερης απόδοσης τουρισμό, οδηγώντας σταδιακά σε απώλεια της ταυτότητας και της αξίας του προορισμού.
Το φαινόμενο αυτό δεν αφορά μόνο τη Σαντορίνη, αλλά και άλλα νησιά υψηλής ζήτησης, όπως η Μύκονος, τα οποία έχουν αναπτυχθεί με στόχο τον ποιοτικό, υψηλού εισοδήματος τουρισμό.
Η διατήρηση αυτού του χαρακτήρα προϋποθέτει ισορροπία και συνετή διαχείριση, αλλά και ανανέωση του ίδιου του τουριστικού προϊόντος, αλλιώς ο προορισμός κινδυνεύει να οδηγηθεί σε σταδιακή παρακμή.
Η διαχείριση των τουριστικών ροών αποτελεί ένα ακόμη εργαλείο, αν και όχι εύκολο στην εφαρμογή.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ρύθμιση των αφίξεων κρουαζιεροπλοίων στη Σαντορίνη, που δεν ξεπερνούν τους 8.000 επισκέπτες ημερησίως. Το μέτρο αυτό λειτούργησε θετικά, αποδεικνύοντας ότι στοχευμένες παρεμβάσεις μπορούν να αποδώσουν, όταν συνοδεύονται από πολιτική βούληση και σωστή κατανόηση των δεδομένων.
Αλλά το πιο σημαντικό είναι ο περιορισμός της περεταίρω δόμησης. Ευτυχώς η θέση αυτή βρίσκει ολοένα και μεγαλύτερη αποδοχή, ακόμη και από παραγωγικούς φορείς, επιβεβαιώνοντας ότι η ποιοτική αναβάθμιση υπερέχει της ποσοτικής επέκτασης
Έχοντας στο παρελθόν αλλά και εξακολουθώντας και τώρα να δίνει μάχες ενάντια στον υπερτουρισμό, στην Αθήνα και ειδικότερα στην Πλάκα, το 2024 η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού πέτυχε να περιληφθούν στο πρόγραμμα οι Κυκλάδες και η ανάγκη προστασίας τους, με έμφαση στα νησιά Σέριφο, Σίφνο και Φολέγανδρο.
Στόχος είναι η πρόληψη φαινομένων σε αυτά υπερδόμησης και υπερτουρισμού, η διατήρηση της υπάρχουσας ήπιας μορφής τουρισμού και η προστασία της φυσιογνωμίας και του χαρακτήρα τους.
Τελικά, το ζήτημα του υπερτουρισμού και της περιβαλλοντικής πίεσης συνδέεται άμεσα με τον πολιτισμό και τη στάση του σύγχρονου ανθρώπου απέναντι στο περιβάλλον.
Η βιώσιμη ανάπτυξη δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική επιλογή, αλλά μια συνολική αντίληψη που απαιτεί σαφείς κανόνες από το κράτος, προστασία των φυσικών και πολιτιστικών πόρων και ενίσχυση της ποιότητας ζωής των τοπικών κοινωνιών.
Η ανάπτυξη των ελληνικών νησιών πρέπει να βασίζεται σε μια ισορροπία που θα διασφαλίζει τόσο την οικονομική ευημερία όσο και τη διατήρηση της ταυτότητας και του χαρακτήρα τους για τις επόμενες γενιές.
Η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) ευχαριστεί θερμά τους κατόχους δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που παρείχαν άδεια για την ανάρτηση και αναπαραγωγή του υλικού που περιλαμβάνεται σε αυτή την πλατφόρμα/ιστοσελίδα. Έχει καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια να εντοπιστούν οι δημιουργοί και οι δικαιούχοι του υλικού που περιέχεται στο αρχείο της. Σε περίπτωση που κάποιος δημιουργός ή δικαιούχος δεν έχει συμπεριληφθεί ή τα δικαιώματά του δεν έχουν αναγνωριστεί, παρακαλούμε να επικοινωνήσει με την ΕΛΛΕΤ στο info@ellet.gr ή 210 3225245. Η ΕΛΛΕΤ είναι πρόθυμη να συνεργαστεί για την αναγνώριση και διασφάλιση των νόμιμων δικαιωμάτων του κάθε δικαιούχου. Επιπλέον, σε περίπτωση που οποιοδήποτε πρόσωπο απεικονίζεται σε φωτογραφίες που έχουν δημοσιευθεί χωρίς τη συναίνεσή του και επιθυμεί την απομάκρυνσή τους, παρακαλείται να επικοινωνήσει με την ΕΛΛΕΤ, ώστε να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα.